هشت ماه پس از آغاز جنگ در خلیج فارس، نقشه صادرات نفت منطقه بهشدت تغییر کرده است. درحالیکه عربستان، عراق، امارات و کویت توانستهاند صادرات نفت خام خود را تقریباً به سطح پیش از جنگ بازگردانند، صادرات نفت ایران تحت محاصره دریایی آمریکا عملاً متوقف مانده است. این شکاف نشان میدهد که بحران خلیج فارس دیگر برای همه تولیدکنندگان پیامد یکسانی ندارد؛ برخی کشورها مسیرهای صادراتی خود را بازیابی کردهاند، اما ایران همچنان از دسترسی به بازار جهانی نفت محروم است.

به گزارش پاداش، دادههای گردآوریشده بلومبرگ نشان میدهد صادرات نفت خام چهار تولیدکننده عرب خلیج فارس در اکتبر به حدود ۱۵.۵۳ میلیون بشکه در روز رسیده که نسبت به سپتامبر نزدیک به ۱۰ درصد افزایش داشته است. عربستان با صادرات روزانه حدود هفت میلیون بشکه، بزرگترین سهم را در این بازگشت داشته و پس از آن امارات با ۳.۷۴ میلیون، عراق با ۳.۳۵ میلیون و کویت با ۱.۴۴ میلیون بشکه قرار گرفتهاند.
مهمترین عامل این احیا، تغییر مسیر انتقال نفت بوده است. بازگشت ظرفیت خط لوله شرق به غرب عربستان و افزایش صادرات از بندر ینبع در دریای سرخ، وابستگی ریاض به تنگه هرمز را کاهش داده است. همزمان، استفاده از خطوط لوله جایگزین، انتقال محموله میان نفتکشها و اسکورت دریایی، امکان تداوم صادرات را با وجود ناامنی منطقه فراهم کردهاند. بااینحال، افزایش هزینه حملونقل و بیمه نشان میدهد که بازگشت حجم صادرات لزوماً به معنای عادیشدن تجارت نفت نیست.
در سوی دیگر، ایران با محدودیت کاملاً متفاوتی روبهروست. محاصره دریایی آمریکا، صادرات نفت کشور را به نزدیک صفر رسانده و در نتیجه، حتی بازگشت جریان نفت سایر تولیدکنندگان نیز به معنای احیای درآمدهای صادراتی ایران نبوده است. استمرار این وضعیت میتواند فشار بر درآمدهای ارزی و ظرفیت تأمین مالی اقتصاد ایران را تشدید کند.
این تغییر آرایش عرضه، بر قیمتهای جهانی نیز اثر گذاشته است. با بازگشت محمولههای نفت خام، نشانههایی از افزایش عرضه در بازار فیزیکی ظاهر شده؛ بااینحال، صادرات فرآوردههای پالایشی همچنان بسیار پایینتر از سطح پیش از جنگ است و تهدیدهای امنیتی در تنگه هرمز پابرجاست.
بازار نفت اکنون با یک تناقض مهم مواجه است: عرضه نفت خام در حال بازیابی است، اما امنیت انتقال و عرضه فرآوردهها همچنان شکننده باقی مانده است. برای ایران نیز مسئله فراتر از نوسانات قیمت نفت است؛ زیرا در شرایط توقف صادرات، حتی افزایش قیمت جهانی نفت الزاماً به افزایش درآمد ارزی کشور منجر نخواهد شد.


